เสียงนกจิ๊บ ๆ ตามคันนาในอดีต ไม่ได้มีไว้ฟังเพลินอย่างเดียวเพราะสำหรับชาวนา บางครั้งเสียงนกเหล่านั้น อาจหมายถึง “กับข้าวมื้อเย็น” ด้วยเช่นกัน
.
หนึ่งในเครื่องมือดักนกพื้นบ้านที่ทั้งแปลกตาและเต็มไปด้วยภูมิปัญญา คือ “กับแขวน” เครื่องดักนกขนาดเล็กอย่างนกจุก หรือนกก๊อด ที่ชาวบ้านนิยมทำแขวนไว้ตามต้นไม้ปลายนา ความโดดเด่นของ “กับแขวน” อยู่ที่กลไกการทำงานสุดเรียบง่าย แต่แยบยล ใช้วัสดุใกล้ตัวอย่างไม้ไผ่ เชือก และกะลามะพร้าว มาประกอบเป็นเครื่องดักนกที่ทำงานด้วยระบบ “ไม้สับ”
.
โครงหลักของกับแขวนจะทำเป็นรูปตัว A คล้ายกระโจมเล็ก ๆ ใช้ไม้ไผ่ลำเล็กประกอบเข้าด้วยกัน ด้านในมี “ไม้สับ” ซึ่งเป็นชิ้นสำคัญสำหรับทำงานร่วมกับเชือก ปิ่น และไม้ซีก เมื่อประกอบเสร็จจะนำกะลามะพร้าวใส่ก้อนหินมาถ่วงน้ำหนัก เพื่อเพิ่มแรงสับให้มากหรือน้อยตามต้องการ
.
เวลาจะใช้งาน ชาวบ้านจะนำกับแขวนไปผูกไว้ตามกิ่งไม้ เช่น ต้นกุ่ม ต้นจิก หรือต้นไทร แล้วนำลูกตำลึงสุก ดอกบุก หรือผลไม้ต่าง ๆ มาล่อเป็นเหยื่อ ทันทีที่นกบินมาเกาะคานไม้เพื่อจิกกินเหยื่อ กลไกไม้ซีกและปิ่นจะหลุดออกจากกัน ทำให้ไม้สับที่ถูกถ่วงน้ำหนักไว้ด้วยกะลา ร่วงลงมาสับตัวนกในทันที
.
แรงสับจะหนักหรือเบา ขึ้นอยู่กับก้อนหินที่ใส่ในกะลา บางคนใช้เพียงดักจับ บางคนใช้ดักตายเพื่อนำมาทำอาหาร เป็นภูมิปัญญาการหาอยู่หากินแบบเรียบง่ายของคนท้องทุ่งในอดีต
.
กับแขวน ยังสะท้อนวิถีชีวิตของชาวนาสมัยก่อน ที่ต้องอาศัยความช่างสังเกต ความเข้าใจธรรมชาติ และฝีมือในการประดิษฐ์เครื่องมือจากสิ่งรอบตัว เพื่อเปลี่ยนเสียงนกริมทุ่ง ให้กลายเป็นอาหารอีกมื้อของครอบครัว
