ย้อนกลับไปเมื่อ 77 ปีก่อน วันที่ 24 พฤษภาคม นับว่าเป็นอีกหนึ่งวันสำคัญในประวัติศาสตร์ เพราะเป็นวันที่พระบรมอัฐิ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว “ราชันผู้นิราศ” เสด็จนิวัติกลับสู่แผ่นดินสยามหลังการเสด็จสวรรคตที่อังกฤษ ในปี 2484 และประดิษฐานพระบรมอัฐิ ณ พระตำหนักคอมพ์ตัน เป็นเวลากว่า 8 ปี ด้วยกัน
.
การอัญเชิญพระบรมอัฐิกลับประเทศไทยครั้งนี้ มีจุดเริ่มต้นจากพระราชหัตถเลขาของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร ประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ซึ่งมีถึงจอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี เมื่อปี พ.ศ. 2491 โดยทรงเห็นว่าได้เวลาอันสมควรที่จะอัญเชิญพระบรมอัฐิกลับมาประดิษฐานตามพระราชประเพณี คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเป็นเอกฉันท์ และได้กราบบังคมทูลสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้อัญเชิญพระบรมอัฐิกลับประเทศไทย พร้อมทั้งทูลเชิญให้เสด็จนิวัติด้วย
.
วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2492 สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ เสด็จออกจากพระตำหนักคอมพ์ตัน พร้อมหีบพระบรมอัฐิ โดยเรือวิลเฮ็ม ไรซ์ ของบริษัทรอยัล รอตเตอร์ดัม ลอยด์ แห่งเนเธอร์แลนด์ ออกจากท่าเรือเซาท์แธมป์ตัน ท่ามกลางข้าราชการสถานทูตและนักศึกษาไทยในอังกฤษที่มาส่งเสด็จ และรัฐบาลอังกฤษได้จัดกองทหารเกียรติยศบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีถวาย
.
ครั้นเรือเดินทางถึงสิงคโปร์ในวันที่ 18 พฤษภาคม มีกองทหารเกียรติยศและผู้แทนรัฐบาลไทยรอรับเสด็จ จากนั้นสมเด็จฯ เสด็จลงเรือภาณุรังษี ซึ่งรัฐบาลไทยเช่าจากบริษัทอีสต์เอเชียติค เพื่อเสด็จนิวัติสู่ประเทศไทย
.
เมื่อเรือภาณุรังษีถึงเกาะสีชังในวันที่ 24 พฤษภาคม เจ้าพนักงานภูษามาลาได้ประกอบพระโกศทองคำบรรจุพระบรมอัฐิ ซึ่งกองกษาปณ์จัดสร้างขึ้นตามแบบพระโกศทองคำของรัชกาลที่ 8 ก่อนอัญเชิญลงประดิษฐานบนเรือรบหลวงแม่กลอง เพื่อมุ่งหน้าสู่ท่าราชวรดิษฐ์ กรุงเทพมหานคร ระหว่างนั้นเรือรบหลวงได้ยิงสลุตถวายความเคารพ แตรวงบรรเลงสรรเสริญพระบารมี ขณะที่เจ้าพนักงานประโคมมโหระทึก สังข์ แตร และกลองชัยอย่างสมพระเกียรติ
.
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร ในฐานะประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เสด็จขึ้นเรือรบหลวงแม่กลองเพื่อถวายสักการะพระบรมอัฐิ จากนั้นพนักงานพระราชพิธีได้อัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิขึ้นประดิษฐานเหนือบุษบกราเชนทรรถ ตั้งกระบวนพยุหยาตรา 4 สาย เข้าสู่พระบรมมหาราชวัง และอัญเชิญไปประดิษฐาน ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เพื่อบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน
.
ระหว่างวันที่ 13 – 19 มิถุนายน พ.ศ. 2492 ได้อัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิไปประดิษฐาน ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย เพื่อเปิดให้ประชาชนเข้าถวายสักการะ ก่อนที่จะอัญเชิญพระบรมราชสรีรางคารไปบรรจุไว้ ณ พระพุทธบัลลังก์พระพุทธอังคีรส ภายในพระอุโบสถวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ก่อนที่จะได้รับการอัญเชิญขึ้นประดิษฐาน ณ หอพระบรมอัฐิ ชั้นบนของพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ร่วมกับพระบรมอัฐิแห่งสมเด็จพระบูรพมหากษัตริย์ราชวงศ์จักรีสืบมาจนถึงปัจจุบัน
