หลาย ๆ ประเพณีของไทย ในช่วงหลังมานี้เราอาจจะพอพบเห็นการเกิดขึ้นของการประกวดนางต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับประเพณีนั้น เช่นวันลอยกระทงเรามีประกวดนางนพมาศ และในวันสงกรานต์เราก็มีเทพีสงกรานต์ แต่เคยสงสัยกันไหมว่าการประกวดเทพีสงกรานต์นี้ มีที่มาอย่างไร?
หลักฐานการประกวดเทพีสงกรานต์ที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่พบก็คือการประกวด “นางงามตักบาตรสงกรานต์” ในปี 2482 ที่จัดขึ้น ณ หนึ่งในงานสงกรานต์หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองที่ได้ชื่อว่าเก่าแก่เป็นอันดับต้น ๆ อย่าง “งานสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์”
.
ย่านวิสุทธิกษัตริย์เป็นย่านชุมชนที่ตั้งอยู่ระหว่างคลองบางลำพูและคลองผดุงกรุงเกษม เป็นที่อยู่ของชุมชนเก่าแก่หลายแห่ง ทั้งบ้านพานถม บ้านช่างหล่อ และบางขุนพรหม โดยถนนวิสุทธิกษัตริย์ที่ตัดตรงจากแม่น้ำเจ้าพระยามาบรรจบกับถนนสามเสนนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์สร้างขึ้น เพื่ออุทิศพระราชกุศลแด่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทรมณฑล กรมหลวงวิสุทธิกษัตริย์
.
จุดเริ่มต้นของประเพณีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์เกิดขึ้นจากคุณสุวมิตร หรือแฉล้ม คงนิยม เจ้าของร้านขายของจิปาถะ “ปรสุราม” ที่ได้ชักชวนเพื่อนบ้านมาร่วมจัดทำบุญเลี้ยงพระในวันตรุษสงกรานต์ เมื่อปี 2478 ซึ่งพอถึงวันงานก็ได้รับความร่วมมือของคนในย่านอย่างเต็มที่ กลายเป็นงานบุญครั้งใหญ่ ซึ่งได้นิมนต์พระจากวัดในละแวกใกล้เคียงได้ถึง ๒๐๐ รูป มีพิธีใส่บาตร เลี้ยงพระ ปล่อยนกปล่อยปลา และการละเล่นพื้นบ้านสนุกสนานหลากหลาย
หลังงานสำเร็จลุล่วงด้วยดี คุณสุวมิตร คงนิยม พร้อมด้วยคุณฉัตร เศวตดิษ และคุณแส ศรีกุลดิศ ซึ่งเป็นแม่งานหลัก ได้ร่วมกันตัดสินใจสืบทอดงานบุญสงกรานต์นี้ต่อไปทุกปี โดยได้รับการสนับสนุนจากคนในชุมชนทำให้งานสามารถจัดต่อเนื่องมาได้
.
สำหรับเรื่องของเทพีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์นี้ เริ่มต้นขึ้นครั้งแรกในปี 2482 ซึ่งเป็นปีที่จัดงานยิ่งใหญ่ที่สุดด้วยการนิมนต์พระมาให้ประชาชนตักบาตรถึง 2,000 รูป ซึ่งการตักบาตรพระนี่เองที่เป็นที่มาของชื่อ “นางงามตักบาตรสงกรานต์” โดยในยุคแรกจะมีกลุ่มแมวมองผู้ถือบัตรนำไปให้หญิงสาวที่เห็นว่าสมควรได้เป็นเทพีสงกรานต์ ซึ่งหญิงสาวคนใดได้บัตรเยอะที่สุดก็จะได้ครองตำแหน่งนางงามไป พร้อมกับรางวัลขันน้ำพานรองฝีมือช่างบ้านพานถม กระทั่งในปี 2493 ได้มีการเปลี่ยนชื่อ “นางงามตักบาตรสงกรานต์” มาเป็น “เทพีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์”
.
นางงามหลายคนที่ผ่านเวทีเทพีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์ก็ได้กลายเป็นคนที่มีชื่อเสียงและมีหน้ามีตาในสังคมหลายคน ตั้งแต่คุณหญิงพันธุ์เครือ ยงใจยุทธ, น้ำฝน สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ, นก จริยา แอนโฟเน่, น้ำผึ้ง ณัฐริกา ธรรมปรีดานันท์ เป็นต้น
.
สงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์นับว่าเป็นอีกหนึ่งแบบอย่างที่น่าสนใจของการที่ประเพณีชุมชนสามารถสร้างปรากฏการณ์ในระดับที่เป็นงานประจำจังหวัดที่มีผู้คนสนใจมากมายได้ จนวันนั้นจนถึงวันนี้ สงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์ก็ยังดำเนินการจัดงานอยู่เรื่อยมาจนถึงปัจจุบันท่ามกลางงานสงกรานต์รอบข้างที่พัฒนารูปแบบไปเรื่อย ๆ
#สุดโปรด#สงกรานต์#ประวัติศาสตร์#นางสงกรานต์#เทพีสงกรานต์#นางงาม#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
