สโมสรคณะราษฎร มรดกสถาปัตยกรรมจากยุคแรกเริ่มประชาธิปไตย
.
สวนสราญรมย์ เป็นมากกว่าแค่สวนสาธารณะธรรมดา หากแต่เป็นสวนที่เต็มไปด้วยประวัติศาสตร์อยู่ในหลาย ๆ มุมของสวนแห่งนี้ ตั้งแต่ประตูทางเข้า ศาลานั่งพัก น้ำพุ อาคารเรือนกระจก ไปจนถึงสำนักงานของสวนที่ตั้งอยู่ในอาคารสีขาวชมพูเล็ก ๆ ซึ่งนับว่าเป็นอีกหนึ่งอาคารสำคัญจากยุคคณะราษฎรด้วย
หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2475 และสยามรัฐได้มีรัฐธรรมนูญถาวรเป็นฉบับแรกในเดือนธันวาคม ทำให้การจัดงานฉลองรัฐธรรมนูญเกิดขึ้นมาในพระนคร ซึ่งก็ได้เลือกสรรที่จะใช้พื้นที่สวนสาธารณะของพระนครอย่างสวนสราญรมย์เป็นสถานที่จัดงาน ซึ่งมีทั้งงานออกร้าน นิทรรศการ ไปจนถึงมหรสพสมโภช สวนสราญรมย์จึงเป็นพื้นที่สาธารณะสำคัญภายใต้รัฐบาลจากคณะราษฎรนี่เอง มันเป็นพื้นที่ที่มีความหมายในหลายประการ ประการหนึ่งคือเป็นที่ตั้งของทวีปัญญาสโมสร สมาคมแห่งปัญญาชนผู้ดีโดยรัชกาลที่ 6 และอีกประการหนึ่งคือมันเป็นพระราชอุทยานที่ถูกแปรสภาพมาเป็นสวนสาธารณะสำหรับประชาชนหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองด้วย
เดิมที่คณะราษฎรรวมกลุ่มเป็นพรรคและเป็นสมาคม โดยใช้พื้นที่โรงเรียนกฏหมายเดิมเป็นที่ตั้ง กระทั่งในปี 2477 จึงได้ออกจากพื้นที่เดิมมาตั้งสำนักทำการใหม่ในพื้นที่สาธารณะอย่างสวนสราญรมย์ อาคารสโมสรคณะราษฎรจึงถือกำเนิดขึ้นมาในปีนั้น
อาคารสโมสรคณะราษฎรก่อตั้งขึ้นมาในรูปแบบสถาปัตยกรรมโมเดิร์นที่เรียบง่าย ตัวอาคารเป็นคอนกรีตเรียบ ๆ ไม่ได้ตกแต่งประดับประดามากมาย หลังคาทรงตัด แต่ถึงจะไม่ได้มีการตกแต่งด้วยลวดลายมากมาย แต่ก็มีการสอดแทรกสัญลักษณ์เข้าไปในความเรียบ ๆ นั้นอย่างเช่นเรื่องของหลัก 6 ประการของคณะราษฎรที่สะท้อนแบบเด่น ๆ ออกมาผ่านจำนวนขั้นบันใดทั้ง 6 ขั้นที่จะนำพาให้ผู้ที่เดินขึ้นมาขึ้นไปยังพื้นอาคารที่มีพานรัฐธรรมนูญประดับกระจกสีวางเหนือแท่นสูงนั้น
ถึงแม้ว่าข้อมูลบางส่วนจะระบุว่าตัวอาคารนี้เปิดทำการในปี 2477 แต่ก็เป็นไปได้ว่าอาจจะมีการเริ่มสร้างกันมาตั้งแต่หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว ดังเช่นในบันทึกของทรงพันธุ์ บุนนาค ระบุว่าเห็นอาคารที่ทำการนี้ตั้งแต่ปี 2476 อย่างไรก็ดี โลกนี้ไม่มีอะไรเที่ยงแท้ หลังสิ้นสุดยุคคณะราษฎรในช่วงปี 2490 สโมสรแห่งนี้ก็ลดบทบาทไปตาม งานฉลองรัฐธรรมนูญที่จัดขึ้นทุกปีก็หายไปหลังจากที่จอมพลสฤษดิ์ประกาศเปลี่ยนวันชาติจากวันที่ 24 มิถุนายน มาเป็นวันที่ 5 ธันวาคมแทน ตลอดจนตัวสโมสรก็ถูกมติให้ย้ายออกจากสวนสราญรมย์ในปี 2524 ภายใต้รัฐบาลของพลเอกเปรมด้วยเช่นเดียวกัน อาคารสโมสรเดียวนี้ก็ได้กลายมาเป็นที่ทำการของสำนักงานสวนสราญรมย์ในปัจจุบันนี่เอง…
