วัดถ้ำพระโพธิสัตว์ วัดในป่ากลางขุนเขาแห่งแก่งคอย

สระบุรี นับว่าเป็นอีกหนึ่งจังหวัดที่มีสถานที่ท่องเที่ยวมากมายหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่สถานที่ท่องเที่ยวของสายธรรมชาติ สายผจญภัย สายบุญ สายมู ไปจนถึงสายประวัติศาสตร์ ซึ่งหนึ่งในนั้นก็มีโบราณสถานประเภทถ้ำสำคัญที่ในปัจจุบันได้กลายเป็นหนึ่งในพื้นที่ของวัดที่มีชื่อเสียงด้านการปฏิบัติธรรมอย่าง “วัดถ้ำพระโพธิสัตว์”

วัดถ้ำพระโพธิสัตว์ หรือที่รู้จักในนามถ้ำเขาน้ำพุ ตั้งอยู่ที่บ้านน้ำพุ ตำบลทับกวาง อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง โดยถ้ำพระโพธิสัตว์ในที่นี้หมายถึงแหล่งโบราณคดีสำคัญจากยุคทวารวดี ซึ่งมีภาพสลักนูนต่ำบนผนังถ้ำ กำหนดอายุที่ช่วงราวพุทธศตวรรษที่ 13-15 เป็นภาพของพระโพธิสัตว์ประทับนั่งห้อยพระบาท ล้อมรอบด้วยเทวดาและเทพเจ้าฮินดูอย่างพระอิศวรและพระนารายณ์ในท่าทางถวายความเคารพแก่พระโพธิสัตว์ ซึ่งได้ชื่อว่าเก่าแก่ที่สุดในไทยที่มีภาพในลักษณะแบบนี้

รศ.ดร. รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรืองได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับภาพสลักนี้ว่าเป็นงานที่มีอิทธิพลจากศิลปะอินเดียราชวงศ์คุปตะ-หลังคุปตะ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการแข่งขันกันของศาสนาพุทธและฮินดู โดยการนำเอาเทพฮินดูมาทำในเชิงสัญลักษณ์ว่าแม้แต่เทพเจ้าฮินดูก็ยังเคารพพระโพธิสัตว์ของศาสนาพุทธอะไรแบบนั้น โดยในอดีตสถานที่แห่งนี้ก็เป็นถ้ำ ที่มีชื่อเสียง และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงเคยเสด็จพระราชดำเนินมาประพาสถ้ำแห่งนี้ด้วย

ในพื้นที่ของวัดถ้ำโพธิสัตว์นั้นมีการนำเอาถ้ำอื่น ๆ มาอยู่ในพื้นที่ด้วย ไม่ว่าจะเป็นถ้ำพระโพธิสัตว์ ถ้ำพระธรรมทัศน์ ถ้ำลุมพินีสวนหิน และถ้ำสงัดเจดีย์ แต่ละถ้ำมีเอกลักษณ์และความงามเฉพาะตัว ภายในถ้ำยังประดับด้วยหินงอกหินย้อยที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยถ้ำพระโพธิสัตว์ตั้งอยู่บนเขา ซึ่งนักท่องเที่ยวสามารถเดินทางขึ้นไปยังถ้ำพระโพธิสัตว์ได้