เคยไหมเวลาที่เราเดินทางไปยังวัดเก่า ๆ อย่างสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์หรือวัดสมัยอยุธยา ในอุโบสถเก่า ๆ เรามักจะเห็นรูปแบบการเขียนลวดลายเรื่องราวที่ซ้ำกันไปมาเหมือนกันในหลาย ๆ วัด ผิดกับวัดหลายวัดที่สร้างขึ้นใหม่ในปัจจุบันที่ไม่เห็นจะใช้แบบแผนเคร่งครัดอะไรขนาดนั้น อันที่จริงแล้วการเลือกใช้แบบแผนในการวาดจิตรกรรมบนผนังส่วนต่าง ๆ ของพระอุโบสถนี้ก็มีความสำคัญอยู่เหมือนกันนะ
คติการวาดเขียนจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถของไทยนั้น ดั้งเดิมเลยจะเป็นการจำลองเอาฉากเหตุการณ์การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้ามาเป็นเนื้อหาหลัก ดังที่เราจะเห็นว่าวัดเก่า ๆ (และปัจจุบัน) หลายวัด นิยมที่จะมีพระประธานเป็นพระพุทธรูปางมารวิชัย ซึ่งแสดงถึงเหตุการณ์เมื่อครั้งพระพุทธเจ้าเอานิ้วจิ้มไปที่พื้นดินและมีพระแม่ธรณีขึ้นมาบีบมวยผมเอาชนะหมู่มารที่มาผจญ ณ โพธิบัลลังก์ ซึ่งคติการนำเอาเนื้อจากพุทธประวัติมาใช้ในพระอุโบสถนี้เป็นคติที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน
นอกเหนือจากพระประธานแล้ว บ่อยครั้งยังปรากฎการใช้จิตรกรรมฝาผนังมาเล่าเรื่องเพิ่มเติม ดังที่เรามักจจะพบเห็นการวาดเป็นภาพมาณผจญอยู่ที่ผนังสกัดฝั่งตรงข้ามของพระประธาน เป็นการที่พระพุทธเจ้าหันหน้าเผชิญกับหมู่มาร และทรงเอาชนะหมู่มารเหล่านั้นได้และตรัสรู้เป้นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เพียงเท่านั้น ในหลาย ๆ วัดยังมักจะนิยมมีการวาดภาพเทพชุมนุมที่ด้านบนของผนังซ้ายขวา เพื่อเป็นการแสดงถึงหมู่เทวดาที่มาแสดงความยินดีและเป็นพยานต่อการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าด้วยในขณะเดียวกัน
อ้าวในเมื่อเนื้อหาในพระอุโบสถเป็นเรื่องของการตรัสรู้ แล้วทำไมวัดเก่า ๆ หลาย ๆ ที่ถึงวาดให้ผนังด้านหลังเป็นไตรภูมิด้วยล่ะ? แน่นอนว่าไตรภูมิอาจจะไม่ได้เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์มารผจญอย่างชัดเจน แต่ในขณะเดียวนั้นการที่ไตรภูมิ หรือโลกนั้นตั้งอยู๋ที่เบื้องหลังของพระพุทธเจ้า ก็เป็นการสะท้อนถึงชุดความคิดที่มองว่าพระพุทธเจ้านั้นทรง “ละ” และ “หันหลัง” ให้กับโลกนี่เอง เป็นการละซึ่งกิเลศใด ๆ ที่อยู่บนโลก และหันหน้าเข้าไปยังฉากการตรัสรู้เป็นตัวแทนของการหลุดพ้นจากวัฏสังสารนี่เอง…
ในปัจจุบันนี้ คติการวาดจิตรกรรมพระอุโบสถแบบเดิมอาจจะถูกเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมบ้าง แต่ทั้งนี้ส่วนใหญ่ก็ยังคงมีวัตถุประสงค์ในการบอกเล่าเรื่องราวของพระพุทธเจ้าเหมือนเดิม จะต่างกันไปก็แค่เนื้อหาที่เล่าหรือวิธีการเล่าเท่านั้นเอง
#ที่โปรดepisodeเที่ยวกัน#ประวัติศาสตร์#สถาปัตยกรรม#ศิลปะ#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
