เรื่องเล่าของขันหมากเบ็ง
พานพุ่มดอกไม้สวย ประณีต ประดับด้วยใบตองและดอกไม้หอมในงานบุญใหญ่ของภาคอีสาน
.
“ขันหมากเบ็ง” หรือ “ขันหมากเบญจ์” ศิลป์บูชาที่งดงามและเปี่ยมด้วยพลังศรัทธา บ่งบอกถึงภูมิปัญญา วิถีชีวิต และความเชื่ออันลึกซึ้งของชาวอีสานมาหลายร้อยปี 
.
ขันหมากเบ็งคืออะไร ?
ขันหมากเบ็ง ไม่ใช่แค่พานพุ่มสวย ๆ ที่วางเฉยอยู่บนโต๊ะบูชา แต่มันคือ “พานศรัทธา” ที่ใช้ใน พิธีกรรมพุทธและพราหมณ์ ทั้งเพื่อบูชา พระรัตนตรัย, วิญญาณบรรพบุรุษ, หรือแม้แต่เทพเจ้า โดยเฉพาะใน วันอุโบสถ, วันสงกรานต์ หรือ งานแห่เทียนพรรษา ที่อุบลราชธานี ขันหมากเบ็งจะปรากฏอย่างโดดเด่น
.
ลักษณะสุดประณีต
ขันหมากเบ็งมีลักษณะคล้าย ซวย หรือกรวยใบตอง ทำเป็นรูปเจดีย์ห้าชั้น ประดับงดงามด้วย หมาก, พลู, ธูป, เทียน, ข้าวตอก, ดอกไม้ อย่างละ 5 คู่ เสมือนสื่อถึง “เบญจขันธ์” – รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
รูปแบบกรวยหรือบายศรีจะมีการจัดวางให้มี ส่วนยอดแหลม ตรงกลาง และ 4 มุมโดยรอบ รวม 5 จุด เรียงซ้อนเป็นชั้นๆ เพื่อความงามและความหมายอันลึกซึ้ง 
.
ดอกไม้ที่ใช้…มีความหมายลึกซึ้ง
ดอกดาวเรือง : เสริมความเจริญรุ่งเรือง
ดอกบาย (ดอกไม่รู้โรย): เป็นสิริมงคล อายุยืน
ดอกรัก : เพื่อความรักและความผูกพัน
ห้ามใช้ดอกจำปา (ลีลาวดี) และ ดอกไม้สีแดง เพราะเชื่อว่าเป็นของบูชาผี
.
ทำไมขันหมากเบ็งถึงสำคัญ?
เพราะในพิธีสำคัญของชาวอีสาน ขันหมากเบ็งคือหัวใจแห่งพิธีนั้น พิธีบวงสรวงพระปทุมวรราชสุริยวงศ์ (เจ้าคำผง) งานแห่เทียนพรรษา การบายศรีสู่ขวัญเฉลิมพระขวัญ หรือแม้แต่ พิธีถวายพระบรมฉายาลักษณ์ในราชสำนัก
.
ครั้งหนึ่งพระเจ้าพิมพิสาร เคยถวายน้ำอบดอกไม้และ ขันหมากเบ็ง ที่จัดอย่างวิจิตรให้พระพุทธเจ้า พระองค์ทรงตรัสถึงอานิสงส์ไว้ว่า “ผู้ถวายหมากเบ็งบูชาพระพุทธ จะไปเกิดใน สวรรค์ชั้นจาตุมหาราช และไต่สวรรค์ขึ้นไปเรื่อยๆ จนถึงชั้นสูงสุด และเมื่อกลับมาเกิดในโลกมนุษย์ ก็จะมีรูปร่างงดงาม มีวิมานบนฟ้า และมีเทพธิดาเป็นบริวาร” 
.
ปัจจุบัน…ช่างฝีมือทำขันหมากเบ็ง เริ่มน้อยลงและมีอายุมากแล้ว เราจึงควรส่งเสริมให้มี “การเรียนรู้ – ถ่ายทอด – ประยุกต์” 
ขันหมากเบ็งกับศิลปะยุคใหม่ ให้เป็นทั้ง ศิลป์และอาชีพ ไม่เพียงเป็นของงามของแผ่นดิน แต่ยัง สร้างรายได้แบบยั่งยืน และ อนุรักษ์วัฒนธรรมาชีพ ให้รุ่นต่อรุ่นได้ภาคภูมิใจ
.
ขันหมากเบ็ง ไม่ได้เป็นแค่พานดอกไม้ธรรมดา แต่มันคือ พานแห่งสติและปัญญา คือเครื่องเตือนใจ เป็นเครื่องบูชาศักดิ์สิทธิ์ เป็นเส้นเชื่อมจากโลกมนุษย์สู่สวรรค์ และคือมรดกของภูมิปัญญาไทย…ที่ควรค่าแก่การรักษาไว้อย่างแท้จริง
