ซ้าหวด เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในชีวิตประจำวันสำหรับครัวเรือนที่นึ่งข้าวเหนียใช้กินในชีวิตประจำวัน ซ้าหวด ใช้ไม้ไผ่ในการจักสาน 
เป็นไม้บงหรือไม้ไร่
.
หวดนึ่งข้าว 
เป็นภาชนะที่สำคัญในการนึ่งข้าวเหนียวของชาวล้านนาและชาวอีสาน โดยใช้เทคนิคการจักสานที่ถ่ายทอดกันมาหลายชั่วอายุคน การทำหวดเป็นงานหัตถกรรมที่ต้องใช้ฝีมือและความประณีต ตั้งแต่การเตรียมวัสดุไปจนถึงการสานและม้วนหวดให้มีความแข็งแรงและสวยงาม 
.
จากวิถีชีวิตของชาวล้านนา ที่นิยมบริโภคข้าวเหนียวเป็นอาหารหลัก ได้ก่อให้เกิดภูมิปัญญาในการประดิษฐ์เครื่องใช้จากวัสดุธรรมชาติที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น เช่น ไม้ไผ่ และหวาย ซึ่งถูกนำมาสานเป็นภาชนะต่าง ๆ เพื่อใช้ในชีวิตประจำวัน หนึ่งในนั้นคือ หวดนึ่งข้าว ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการนึ่งข้าวเหนียวให้ได้เนื้อสัมผัสที่นุ่ม หอม และอร่อย 
.
หวดนึ่งข้าว ภาชนะคู่ครัวไทย 
หวดนึ่งข้าวถูกจักสานขึ้นจากไม้ไผ่ ด้วยลวดลายที่แข็งแรงแต่โปร่งพอให้ไอน้ำระเหยผ่านได้ดี ทำให้ข้าวเหนียวสุกอย่างทั่วถึง หวดมีรูปร่างเป็นทรงกรวยคว่ำ ใช้คู่กับหม้อนึ่ง เมื่อเติมน้ำในหม้อและตั้งไฟ 
ไอน้ำที่พุ่งขึ้นมาจะทำให้ข้าวเหนียวสุกอย่างทั่วถึงโดยไม่แฉะ 
.
ความสำคัญของหวดนึ่งข้าว
1. เครื่องมือคู่ครัว 
– เป็นอุปกรณ์หลักในการนึ่งข้าวเหนียวของชาวเหนือและชาวอีสาน
2. เสริมรายได้ 
– การจักสานหวดนึ่งข้าวเป็นอาชีพเสริมของชาวบ้าน โดยเฉพาะในช่วงว่างจากฤดูกาลเกษตร
3. อนุรักษ์ภูมิปัญญา 
– กระบวนการจักสานสืบทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่น เป็นศิลปะที่สะท้อนวัฒนธรรมพื้นบ้าน
.
การจักสานหวดนึ่งข้าวเป็นทั้ง อาชีพเสริมและงานศิลปะพื้นบ้าน ที่ยังคงได้รับความนิยมมาจนถึงปัจจุบัน ไม่เพียงแต่ตอบโจทย์ด้านการใช้งานในครัวเรือน แต่ยังเป็นสินค้าหัตถกรรมที่สามารถจำหน่ายทั้งในประเทศและต่างประเทศ สร้างมูลค่าให้กับชุมชนและเป็นสัญลักษณ์ของวิถีชีวิตแบบไทยแท้
