“ตู้ลายทอง” หรือ “ตู้พระธรรม” เป็นหนึ่งในงานศิลปกรรมที่สะท้อนถึงความวิจิตรบรรจงและภูมิปัญญาช่างไทยในอดีต ซึ่งได้รับการรวบรวมและเก็บรักษาตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เพื่อเป็นแบบอย่างและแหล่งศึกษาสำหรับช่างไทยรุ่นหลัง
.
ปัจจุบัน ตู้ลายทองเหล่านี้ได้รับการจัดแสดงอย่างงดงามภายใน “นิทรรศการตู้ลายทอง” ณ อาคารถาวรวัตถุ (ตึกแดง) ภายในสำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ซึ่งช่วยให้ผู้สนใจได้สัมผัสถึงความงามอันประณีตของศิลปะไทยโบราณ
.
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงตระหนักถึงคุณค่าของ ตู้ลายทอง ซึ่งเป็น ศิลปกรรมที่สร้างขึ้นอย่างประณีตงดงาม ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้ รวบรวมและเก็บรักษา ตู้เหล่านี้ไว้ที่ หอพระสมุดสำหรับพระนคร เพื่อป้องกันการสูญหาย และเปิดโอกาสให้ผู้สนใจศึกษางานช่างไทย
.
ภายในนิทรรศการได้จัดแสดงตู้ลายทองจำนวน 47 ใบ ซึ่งถูกแบ่งออกเป็นห้องตามลักษณะและลวดลายของตู้ เช่น
ประเภทของขาตู้
- ตู้ขาหมู : มีขาโค้งมนคล้ายขาหมู
- ตู้ขาสิงห์: ขาตู้แกะสลักเป็นรูปสิงห์
- ตู้ฐานสิงห์: ฐานมีลวดลายแบบสิงห์รองรับ
- ตู้ขาคู้ : ขามีลักษณะโค้งคู้
.
ลวดลายและเรื่องราวบนตู้
- รอยพระพุทธบาท : สะท้อนความศรัทธาในพระพุทธศาสนา
- รามเกียรติ์ : เล่าเรื่องราวจากวรรณคดีไทย
- ทวารบาล : รูปเทพผู้พิทักษ์ประตูวัด
- ชาดก : เรื่องราวเกี่ยวกับพระอดีตชาติของพระพุทธเจ้า
- พุทธประวัติ : เหตุการณ์สำคัญในพระชนม์ชีพของพระพุทธองค์
.
นอกจากความงามของลวดลายแล้ว เทคนิคการสร้างตู้ลายทองยังสะท้อนถึงความเชี่ยวชาญของช่างฝีมือในอดีต โดยแบ่งออกเป็น
- ลายรดน้ำปิดทอง – ใช้ทองคำเปลวปิดลงบนพื้นรักดำ ขูดลวดลายให้เกิดความคมชัด
- งานไม้จำหลัก – การแกะสลักไม้อย่างละเอียด พร้อมประดับกระจกสี
- ลายกำมะลอ – ใช้สีฝุ่นผสมน้ำรักเขียนลวดลายบนพื้นไม้รักดำ ตัดเส้นด้วยสีทองเพื่อให้โดดเด่น
.
นิทรรศการตู้ลายทอง หนึ่งเดียวในสยาม ณ อาคารถาวรวัตถุ (ตึกแดง) เป็นการรำลึกถึง พระมหากรุณาธิคุณของรัชกาลที่ 5 ที่ทรงอนุรักษ์มรดกศิลปะไทยให้คงอยู่ถึงปัจจุบัน ภายในจัดแสดงบรรยากาศของหอพระสมุดเดิม พร้อมนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับเทคนิคงานช่างโบราณ
.
นี่ไม่ใช่เพียงแค่ตู้สำหรับเก็บคัมภีร์พระธรรม แต่เป็นมรดกศิลป์ที่สะท้อนถึงความรุ่งเรืองของงานช่างไทยที่ควรค่าแก่การศึกษาสืบไป
