ผีตาโขน เป็นส่วนหนึ่งของประเพณี “บุญหลวง” ซึ่งเป็นการรวมกันของ บุญพระเวสสันดร และ บุญบั้งไฟ อันเป็นความเชื่อทางพุทธศาสนาและศาสนาพื้นบ้านที่หลอมรวมกันมาอย่างยาวนานในอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย
.
ต้นกำเนิดคำว่า “ผีตาโขน” ชื่อ “ผีตาโขน” มาจากคำว่า “ผีตามคน” ซึ่งหมายถึงดวงวิญญาณหรือสิ่งลี้ลับที่ตามติดผู้คนมาในพิธีแห่พระเวสสันดรกลับเข้าเมือง โดยวิญญาณเหล่านี้มาขอส่วนบุญและขออาหารจากมนุษย์ ก่อนจะกลับสู่ถิ่นฐานของตน
.
ความหมายที่ลึกซึ้งของการละเล่นผีตาโขน
- ถวายดวงวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ ที่ปกปักรักษาเมืองด่านซ้าย
- ร่วมขบวนแห่พระเวสสันดร ตามความเชื่อในพุทธศาสนา
- แสดงความรื่นเริงในพิธีบุญบั้งไฟและขอฝน เพื่อความอุดมสมบูรณ์
- ขับไล่สิ่งชั่วร้าย และโรคภัยต่าง ๆ โดยปล่อยให้ผีตาโขนนำสิ่งเหล่านั้นไปตามลำน้ำหมัน
- สร้างความสนุกสนาน เชื่อมโยงผู้คนในชุมชน
.
ชุดและหน้ากาก “ผีตาโขน” หน้ากากทำจากกาบมะพร้าว หรือ หวดนึ่งข้าว ทาสีแต่งแต้มเป็นหน้าตาผีหลากสีที่ดูทั้งขบขันและลึกลับ ส่วนเสื้อผ้าประกอบจากเศษผ้าเก่า ผ้ามุ้ง หรือเศษผ้าหลากสี เย็บรวมกันเป็นชุดที่ดูแปลกตา
.
พิธีบุญหลวง งานจัดขึ้นในเดือนหกของทุกปี โดยจะมีขบวนแห่ที่เต็มไปด้วยสีสันของผีตาโขน การละเล่นพื้นบ้าน และกิจกรรมทางศาสนา เช่น การเทศน์มหาชาติและการปล่อยผีตาโขนลงน้ำหมัน ซึ่งเป็นการปิดท้ายพิธีกรรม
.
เอกลักษณ์เฉพาะของด่านซ้าย การละเล่นผีตาโขนมีเพียงในอำเภอด่านซ้ายเท่านั้น สะท้อนถึงมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน พร้อมทั้งแสดงถึงความเป็นหนึ่งเดียวกันของชุมชน
.
หากอยากสัมผัสมนต์เสน่ห์ของงานบุญหลวงและประเพณีผีตาโขนที่ทั้งสนุกสนานและเต็มไปด้วยความศรัทธา ต้องมาเยือนด่านซ้าย จังหวัดเลย
