เส้นทางบุญเก่าแก่ตั้งแต่สมัยอยุธยา
ประเพณีนมัสการพระพุทธบาทนับว่าอีกหนึ่งธรรมเนียมประเพณีที่มีมาแต่เบื้องบุราณกาล ซึ่งมีจุดที่เชื่อว่าฮิตที่สุดในสมัยอยุธยา โดยในปีนี้งานประเพณีนมัสการพระพุทธบาทก็ผ่านพ้นไปแล้ว วันนี้จึงจะมาขอเล่าถึงประเพณีการนมัสการพระพุทธบาทกัน
พระพุทธบาทสระบุรี เล่ากันว่าถูกค้นพบในรัชสมัยของพระเจ้าทรงธรรม ซึ่งมาจากคำบอกเล่าของเถระชาวอยุธยาที่เดินทางไปนมัสการพระพุทธบาทที่เขาสุมนกูฏแล้วทราบว่าในดินแดนสุวรรณภูมิก็มีพระพุทธบาทเหมือนกัน พระเจ้าทรงธรรมจึงตรัสสั่งให้ออกตามหาจนพบที่เขาสุวรรณบรรพต ทางตอนเหนือของกรุงศรีอยุธยา พระเจ้าทรงธรรมจึงโปรดฯให้สร้างพระมณฑปครอบรอยพระบาทพร้อมกับสร้างอุโบสถ วิหาร ถวายเป็นพุทธบูชา ซึ่งเป็นความเชื่อว่ารอยพระพุทธบาทนี้เป็นของจริง
นับแต่รัชสมัยพระเจ้าทรงธรรมเป็นต้นมา พระพุทธบาทจึงกลายมาเป็นหนึ่งในสถานที่สำหรับจาริกแสวงบุญของชาวพุทธอยุธยา โดยสำหรับพระเจ้าแผ่นดินนั้นจะทรงเสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธบาทในช่วงเดือนสามของทุกปี มีการสร้างตำหนักที่ประทับต่าง ๆ และมีมหรสพมากมายราวกับเป็นงานบุญครั้งใหญ่ ดังที่ปรากฏผ่านหลักฐานทางวรรณคดีต่าง ๆ เช่นบุณโณวาทคำฉันท์, กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก, นิราศพระบาท เป็นต้น ตั้งแต่อยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ก็นับว่ามีการนมัสการรอยพระพุทธบาทอย่างเข้มข้นแข็งขัน มีการบูรณะปฏิสังขรณ์เพิ่มเติมมาแทบทุกรัชกาล
ในปัจจุบันนี้ พระพุทธบาทก็นับว่าเป็นอีกหนึ่งแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของสระบุรีที่ดึงดูดผู้ศรัทธามากมายให้เดินทางมาสักการะบูชา โดยนอกเหนือจากวัดพระพุทธบาทแล้ว ในบริเวณรอบ ๆ เองก็ยังมีโบราณสถานที่น่าสนใจมากมายไม่ว่าจะเป็นเขื่อนโบราณธารทองแดง พระตำหนักธารเกษม โบราณสถานร้างบนเขาพระพุทธบาท เป็นต้น แต่ถ้าใครอยากจะมาช่วงที่มีงานประเพณีก็สามารถมาได้ในช่วงเดือนสาม วันและเวลาจะมีการเปลี่ยนแปลงไปในแต่ละปี
