ก่อนฤดูน้ำหลากจะไหลบ่าลงสู่ภาคกลาง ภาพที่คุ้นตาของชาวบ้านริมแม่น้ำก็คือการนำเรือขึ้น “คาน” เพื่อตรวจเช็กสภาพ ซ่อมแซม และเตรียมพร้อมรับฤดูแห่งสายน้ำ
.
หนึ่งในขั้นตอนสำคัญที่ขาดไม่ได้คือการ “ยาเรือ” ภูมิปัญญาโบราณที่ช่วยอุดรอยรั่วและยืดอายุเรือไม้ให้อยู่คู่สายน้ำได้ยาวนาน โดยวัสดุหลักที่ใช้ก็คือ “ชัน” หรือ “ขี้ชัน” ยางไม้ธรรมชาติที่ถูกนำมาผสมกับน้ำมันยางจนเหนียวข้น ก่อนจะอุดลงตามร่องไม้และรอยต่อทุกซอกทุกมุมของลำเรือ เพื่อป้องกันน้ำซึมเข้าไปภายใน
.
ก่อนลงชัน ชาวบ้านจะเริ่มจากการทำความสะอาดเรืออย่างละเอียด ใช้เหล็กปลายแบนขูดผิวเก่าออกจนถึงเนื้อไม้แท้ แล้วใช้แปรงทองเหลืองขัดซ้ำให้สะอาด จากนั้นปล่อยให้ไม้แห้งสนิท ก่อนจะเริ่มอุดชันตามรอยต่อแผ่นไม้ทุกจุด เมื่อยาเรือเสร็จ ก็จะทาน้ำมันยางเคลือบทั่วทั้งลำ ช่วยรักษาเนื้อไม้ให้แข็งแรง ทนแดด ทนน้ำ พร้อมกลับไปลุยสายน้ำอีกครั้ง
.
“ชันยาเรือ” ไม่ได้หยุดอยู่แค่การซ่อมเรือเท่านั้น แต่ยังเป็นวัสดุสารพัดประโยชน์ที่ใช้ได้ทั้งปะ อุด เชื่อม โป๊ว หรือยาแนววัสดุต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นไม้ เหล็ก อะลูมิเนียม สังกะสี คอนกรีต หรือไฟเบอร์กลาส ด้วยคุณสมบัติกันน้ำ กันน้ำทะเล ทนน้ำมันและสารเคมี แถมเมื่อแห้งแล้วยังแข็ง เหนียว และขัดแต่งต่อได้อีกด้วย
.
แต่สิ่งที่หลายคนอาจไม่เคยรู้คือ “ผงชันยาเรือ” ยังมีเคล็ดลับใช้งานแบบชาวบ้านที่น่าสนใจมาก นั่นคือ การใช้ป้องกันมด เพียงนำผงชันยาเรือไปโรยไว้บริเวณขาตู้กับข้าว หรือจุดที่มดชอบเดินผ่าน ก็ช่วยลดการรบกวนจากมดได้อย่างง่าย ๆ
.
ถือเป็นอีกหนึ่งภูมิปัญญาใกล้ตัว ที่สะท้อนความช่างสังเกต และการใช้ประโยชน์จากวัสดุธรรมชาติของคนไทยในอดีตได้อย่างน่าทึ่ง
