หิน ดิน ทราย ศาสตร์แห่งธรณีวิทยานับว่าเป็นศาสตร์ที่ศึกษาและเรียนรู้ถึงความเก่าแก่ของพื้นที่ที่นอกเหนือจากเลนส์วัฒนธรรม โลกทั้งใบก็เกิดขึ้นมาก่อนแล้ว ตลอดจนมีเหล่าบรรพชีวินที่เคยอาศัยอยู่มาก ในภาคใต้ของเราก็มีหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์โบราณและสัตว์โบราณอยู่หลายที่ หนึ่งในนั้นก็คือที่ “สตูล” ซึ่งไม่ธรรมดา เพราะว่าพื้นที่ของสตูลนั้นเป็นถึง “อุทยานธรณีโลก”
.
อุทยานธรณีสตูล ได้รับการคัดเลือกจากยูเนสโกให้เป็นอุทยานธรณีโลกในปี 2561 โดยเป็นอุทยานธรณีโลกแห่งแรกของประเทศไทยที่บันทึกหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของโลกใบนี้เมื่อ 500 ล้านปีก่อนเอาไว้ มีพื้นที่กว้างขวางครอบคลุมถึง 4 อำเภอ คือ อำเภอทุ่งหว้า อำเภอมะนัง อำเภอละงู และอำเภอเมือง ซึ่งทั้งหมดนี้ก็มีสถานที่ท่องเที่ยวทางธรณีวิทยาอยู่หลายพื้นที่ด้วยกัน ที่เด่น ๆ ของแต่ละอำเภอก็เช่น
.
– ถ้ำเล สเตโกดอน อำเภอทุ่งหว้า
สถานที่ขุดค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของช้างโบราณสเตโกดอนแห่งแรกและแห่งเดียวของภาคใต้ มีลักษณะเป็นถ้ำน้ำลอดใต้เขาหินปูน โถงถ้ำเป็นอุโมงค์คดเคี้ยว มีหินงอกหินย้อยสวยงามแปลกตา ตลอดจนมีซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์อื่น ๆ จากสมัยไพลสโตซีนเต็มไปหมด
.
– ถ้ำภูผาเพชร อำเภอมะนัง
ถ้ำดึกดำบรรพ์ที่มีหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์โบราณในอดีต โดยเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญที่สำรวจพบทั้งเครื่องมือหินกะเทาะ โครงกระดูกมนุษย์ ภาชนะดินเผาลายเชือกทาบ ซึ่งชี้ให้เห็นถึงพัฒนาการและการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในจังหวัดสตูลยุคก่อนประวัติศาสตร์ได้เป็นอย่างดี
.
– ปราสาทหินพันยอด อำเภอละงู
หมู่เขาหินรูปร่างแปลกตาที่ถูกกัดเซาะตามกระบวนการทางธรรมชาติจนกลายเป็นยอดแหลมน้อยใหญ่สลับซับซ้อนดูแปลกตา อันเป็นที่มาของชื่อพันยอด โดยเป็นภูเขาหินปูนดึกดำบรรพ์ที่มีอายุยาวนานกว่าร้อยล้านปีเลยทีเดียว
.
– อุทยานแห่งชาติตะรุเตา อำเภอเมือง
พื้นที่ของอุทยานธรณีโลกในอำเภอเมือง จะมีเฉพาะในส่วนที่เป็นพื้นที่ของอุทยานแห่งชาติเกาะตะรุเตาเท่านั้น ซึ่งที่แห่งนี้มีธรณีสัณฐานและรูปลักษณ์ของพื้นที่ที่สวยงามและเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางธรณีมาเนิ่นนาน ในอุทยานแห่งนี้มีเกาะและชายหาดที่สำคัญมากมาย และบางเกาะอย่างเกาะหลีเป๊ะก็ยังเป็นที่อยู่อาศัยของชาวอุรักลาโว้ย ชี้ให้เห็นถึงความผูกพันของชนพื้นถิ่นกับหมู่เกาะแห่งนี้
