ศิลป์ลงยาสีสดแห่งรัตนโกสินทร์
งดงามราวอัญมณีบนผืนทองแดง “เครื่องถมปัด” คือหนึ่งในงานศิลป์ไทยที่ทั้งละเอียดอ่อน โดยเฉพาะ กลศ (หม้อน้ำ) หรือ “ลักจั่นน้ำ” และ ขันน้ำ ชุดนี้ ซึ่งเป็นศิลปะสมัยรัตนโกสินทร์ ราวพุทธศตวรรษที่ 24 – 25 และมีที่มาจาก วัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร จังหวัดสงขลา มาแต่เดิม
.
“ถมปัด” เป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกงานลงยาบนทองแดง โดยเคลือบพื้นผิวโลหะให้หนาตามต้องการ แล้วแต่งแต้มลวดลายด้วยสีลงยา ก่อนนำไปเผาจนสีหลอมละลายกลายเป็นแก้วสีสด ติดแน่นบนผิวโลหะอย่างถาวร
.
สีลงยาทำจากแก้วหรือลูกปัดบดละเอียด ผสมน้ำหรือกาว แล้วระบายคล้ายการลงสีภาพวาด คำว่า “ถมปัด” เองก็มีที่มาจากคำว่า “ลูกปัด” นั่นเอง พื้นสีที่นิยมเคลือบมีทั้ง เหลือง ฟ้า และน้ำเงิน แต่หากใช้สีเหลืองเป็นพื้นจะมีความหมายพิเศษ เพราะนิยมสร้างเป็น “เครื่องยศ” ประกอบสมณศักดิ์ของพระราชาคณะ
.
กลศและขันน้ำชุดนี้ โดดเด่นด้วย ลายพรรณพฤกษา สีแดงและเขียว บนพื้นเหลืองสดดุจทองคำ
เส้นสายอ่อนช้อยไหลลื่น ผสานสีตัดกันอย่างมีชีวิตชีวา แสดงถึงฝีมือช่างผู้ชำนาญในยุครัตนโกสินทร์ ที่สามารถควบคุมทั้งไฟ สี และพื้นผิวได้อย่างแม่นยำ
.
ความงามของถมปัดไม่ได้จบที่การวาดลาย แต่ต้องผ่านกระบวนการเผาในอุณหภูมิที่พอเหมาะ เพื่อให้สีละลายเป็นเนื้อแก้วและยึดเกาะกับทองแดง หากไฟแรงเกินไป สีอาจเพี้ยน หากอ่อนไป สีจะไม่แน่นทนทาน จึงกล่าวได้ว่า เครื่องถมปัดคือศิลปะที่ผสานทั้ง “จินตนาการ” และ “วิทยาการ” เข้าไว้ด้วยกัน
.
นอกจากใช้เป็นภาชนะใส่น้ำในบริบทศาสนาแล้ว กลศและขันถมปัดพื้นเหลือง ยังสะท้อนสถานะทางสมณศักดิ์ เป็นหนึ่งในเครื่องประกอบเกียรติยศของพระราชาคณะ จึงไม่ใช่เพียงงานศิลป์เพื่อความงาม หากแต่เป็นวัตถุที่บอกเล่าเรื่องราวของศรัทธา อำนาจ และขนบธรรมเนียมในสังคมไทย
#สุดโปรด#Bangkokbank#BBL#เครื่องถมปัด#ศิลปะรัตนโกสินทร์#งานลงยาไทย#กลศ#ขันน้ำโบราณ#หัตถศิลป์ไทย#มรดกวัฒนธรรม#วัดมัชฌิมาวาส#ศิลป์แห่งศรัทธา
