พระแท่นศิลาอาสน์: พุทธตำนานที่กลายมาเป็นสัญลักษณ์แห่งอุตรดิตถ์

ตราประจำจังหวัดล้วนแต่บอกเล่าเรื่องราวของดีของเด็ดประจำจังหวัด บางจังหวัดก็เป็นสิ่งของ บางจังหวัดก็เป็นบุคคล บางจังหวัดก็เป็นสถานที่ เช่นเดียวกันกับจังหวัดอุตรดิตถ์ที่มีสัญลักษณ์บนตราประจำจังหวัดเป็นสิ่งมงคลคู่บ้านคู่เมืองอย่าง “พระแท่นศิลาอาสน์” ที่ประดิษฐานอยู่ในวัดพระแท่นศิลาอาสน์จังหวัดอุตรดิตถ์

พระแท่นศิลาอาสน์ปรากฏการกล่าวถึงขึ้นครั้งแรกในพระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ฯ ซึ่งระบุว่าสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศได้เดินทางไปนมัสการพระแท่นศิลาอาสน์ในปี 2283 โดยพระแท่นศิลาอสน์นั้นมีฐานะเป็นพุทธเจดีย์อย่างหนึ่ง โดยตามคติกล่าวไว้ว่าเป็นพระแท่นที่พระพุทธเจ้าทั้งห้าในภัทรกัปป์ เคยเสด็จมาประทับยังพระแท่นแห่งนี้ ตำนานกล่าวเอาไว้ว่าในชาติหนึ่ง พระพุทธเจ้าทั้งห้าได้สัญญากันว่าถ้าใครได้ตรัสรู้แล้วให้มาประกาศความเป็นพระพุทธเจ้าที่แท่นแห่งนี้

พระแท่นศิลาอาสน์ได้กลายมาเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองอุตรดิตถ์มาเป็นระยะเวลานาน ปรากฏหลักฐานทางวรรณกรรมมากมายว่าเป็นสถานที่สำคัญที่ชาวพุทธเดินทางแสวงบุญมากราบไหว้ตั้งแต่ปลายอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ โดยตัวของพระแท่นในปัจจุบันประดิษฐานในวิหาร มีมณฑปศิลปะชียงแสนปกคลุมด้านบน โดยตัวพระแท่นนี้ไม่มีประวัติว่าถูกสร้างขึ้นเมื่อใด หรือริเริ่มบูชาพระแท่นแบบแน่ชัดกันมาตั้งแต่สมัยใด แต่สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นในสมัยอยุธยา ที่ซึ่งเกิดบันทึกการกล่าวถึงพระแท่นศิลาอาสน์ในในพระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์

ที่วัดพระแท่นศิลาอาสน์ ปกติแล้วจะมีการจัดงานเทศกาลขึ้นในทุกปี ซึ่งเป็นสถานที่ที่ผูกเข้ากับความเชื่อว่าเป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่ถ้าได้มานมัสการจะเป็นบุญใหญ่ ไม่ต่างจากพระพุทธบาทสระบุรี ทำให้พระแท่นศิลาอาสน์มีสถานะเป็นหนึ่งในที่แสวงบุญของชาวพุทธไทยในอดีตด้วย
.