ผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน 
เป็นงานหัตถกรรมที่สะท้อนความศรัทธาของชุมชนชาวไทที่นับถือพุทธศาสนา มีความเกี่ยวข้องกับพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าโดยตรง
.
เพราะใช้สำหรับห่อคัมภีร์ใบลานที่จารึก พระไตรปิฎก ได้แก่ พระวินัยปิฎก (หลักปฏิบัติของสงฆ์) พระสุตตันตปิฎก(คำสอนและพระธรรมเทศนา) และ พระอภิธรรมปิฎก (อภิปรัชญาและหลักปรัชญาของพุทธศาสนา)
.
นอกจากเนื้อหาทางพระพุทธศาสนาแล้ว คัมภีร์ใบลานยังบรรจุเรื่องราวสำคัญทางวัฒนธรรม เช่น พุทธประวัติ ชาดก และคติธรรมคำสอน ซึ่งถูกจารลงบนใบลานโดยพระสงฆ์และผู้รู้ในชุมชน ผ้าห่อคัมภีร์จึงไม่ได้เป็นเพียงสิ่งห่อหุ้มทางกายภาพ แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของการปกปักรักษาคำสอนอันศักดิ์สิทธิ์
.
ศิลปะและภูมิปัญญาแห่งผืนผ้า
ผ้าห่อคัมภีร์ใบลานเป็นส่วนหนึ่งของหัตถกรรมที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา เช่น ผ้าทังกา ผ้าพระบฏ ผ้าปูกราบ ผ้าธง ตุง ผ้าหมอนถวายวัด ซึ่งล้วนเป็นสื่อกลางแห่งศรัทธาที่เกิดจากแรงกายและแรงใจของชาวบ้าน
.
เทคนิคและลวดลายของผ้าห่อคัมภีร์
ในอดีต ผ้าห่อคัมภีร์ใบลานถูกทอขึ้นด้วย เส้นไหมและฝ้ายที่ปลูกและทอในชุมชน จากนั้นมีการพัฒนามาใช้เส้นใยอื่น ๆ เช่น ผ้าแพร ผ้าต่วน ผ้ากำมะหยี่ โดยมีลวดลายที่หลากหลาย ได้แก่
– ลายขิด : ลวดลายที่เกิดจากการสอดพุ่งเส้นด้ายให้เกิดลายบนพื้นผ้า
– ลายมัดหมี่ : การย้อมเส้นด้ายให้เกิดลวดลายก่อนนำไปทอ
– ลายพืช สัตว์ และเรขาคณิต : สื่อถึงวิถีชีวิตและความเชื่อของชุมชน
.
คุณสมบัติของผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน
ผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องปกป้องคัมภีร์จากฝุ่นและแมลง แต่ยังสะท้อนถึงความพิถีพิถันและแรงศรัทธาของผู้ถวาย ว่ากันว่า การถวายผ้าห่อคัมภีร์ให้วัดเป็นอานิสงส์ยิ่งใหญ่ เทียบเท่ากับการจารใบลานหรือสร้างพระไตรปิฎก
.
วิวัฒนาการของผ้าห่อคัมภีร์ใบลานในอีสาน ในภาคอีสาน ผ้าห่อคัมภีร์ใบลานมีพัฒนาการหลายรูปแบบ ในระยะแรกนิยมใช้ผ้าทั้งผืน เช่น
– ผ้าหางกะรอก : ผ้าที่มีลายริ้วคล้ายหางกระรอก
– ผ้าปูม : ผ้าทอลายพื้นเมืองที่นิยมใช้กันแพร่หลาย
– ผ้าขาวม้า ผ้าโสร่ง : ผ้าที่ทอขึ้นเพื่อใช้ในชีวิตประจำวัน แต่สามารถนำมาใช้ห่อคัมภีร์ได้
.
ต่อมามีการพัฒนาให้เหมาะกับขนาดของคัมภีร์ใบลานมากขึ้น
ผ้าเต็มผืน : ใช้ห่อคัมภีร์ที่มีหลายผูก (เล่ม) มักเก็บไว้ในวัดเพื่อศึกษา
ผ้าห่อขนาดเล็ก : มีการเย็บขอบ กุ๊นผ้า หรือเสริมไม้ไผ่เพื่อความทนทาน ใช้สำหรับคัมภีร์ที่ต้องนำไปเทศน์บ่อย
.
ความเปลี่ยนแปลงและการเลือนหายของวัฒนธรรม
วัฒนธรรมการถวายผ้าห่อคัมภีร์เริ่มลดลง เนื่องจากวิถีชีวิตของชุมชนเปลี่ยนไป ความเร่งรีบและความสะดวกสบายเข้ามาแทนที่ความประณีตแห่งศรัทธา ทำให้หัตถกรรมที่เคยงดงามถูกละเลย ปัจจุบันผ้าห่อคัมภีร์ส่วนใหญ่มีผลิต เพื่อจำหน่ายเชิงพาณิชย์มากกว่าทำขึ้นเพื่อถวายวัด
