กระจับปี่ สันนิษฐานกันว่าน่าจะมาจาก ภาษาชวา คำว่า “ กัจฉปิ ” ซึ่งคำว่า กัจฉปิ นั้นมีรากฐานของคำศัพท์ ในบาลีสันสกฤต คำว่า กัจฉปะ ที่แปลว่า เต่า 
เนื่องจากลักษณะของ กระจับปี่นั้น จะมีกะโหลกเป็นรูปกลมรีแบนทั้งหน้าหลัง ซึ่งมองแล้วคล้ายกับกระดองของเต่า
.
กระจับปี่ 
เป็นเครื่องดนตรีไทยโบราณที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนานและน่าสนใจ โครงสร้างหลักประกอบด้วยตัวกะโหลกทำจากไม้เนื้อแข็ง 
เช่น ไม้ขนุนหรือไม้สัก มีสาย 4 สายทำจากไหมหรือลวดทองเหลือง ลูกบิดและหย่องรองสายมักทำจากงาช้างหรือวัสดุแข็งอื่น ๆ ส่วนไม้ดีดทำจากงาช้างหรือเขาสัตว์ 
.
การบรรเลงกระจับปี่ต้องใช้ทักษะสูง ผู้เล่นต้องนั่งพับเพียบขวา วางกระจับปี่บนหน้าขาขวา ใช้มือขวาดีดด้วยไม้ดีด ขณะที่มือซ้ายกดสายบนคันทวนเพื่อเปลี่ยนระดับเสียง กระจับปี่มีบทบาทสำคัญในวงมโหรี ใช้ประกอบการขับร้องเพลงไทยเดิม และยังใช้ในพิธีกรรมและงานพระราชพิธีบางอย่าง 
.
ประวัติของกระจับปี่ปรากฏในวรรณคดีสมัยอยุธยา และได้รับอิทธิพลจากเครื่องดนตรีในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการปรับปรุงรูปทรงให้มีขนาดเล็กลง กระจับปี่สะท้อนภูมิปัญญาด้านดนตรีของไทย และแสดงถึงความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมกับประเทศเพื่อนบ้าน
.
ปัจจุบัน กระจับปี่เผชิญความท้าทายในการขาดผู้สืบทอดการเล่นและการสร้าง จึงต้องการการส่งเสริมและอนุรักษ์อย่างจริงจัง มีความพยายามในการฟื้นฟูและเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับเครื่องดนตรีชนิดนี้ 
.
กระจับปี่จึงไม่เพียงเป็นเครื่องดนตรีเท่านั้น แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ที่ควรค่าแก่การศึกษาและอนุรักษ์สืบไป
