ไหว้สาพระเจ้าตนหลวง ประเพณีแปดเป็งแห่งกว๊านพะเยา

ในทุก ๆ เดือนพฤษภาคม หรือเดือน 8 ของชาวเหนือ (ชาวภาคกลางอย่างเรา ๆ จะนับเป็นเดือน 6) สำหรับชาวพะเยาแล้วนับว่าเป็นอีกหนึ่งช่วงเวลาสำคัญของชาวพุทธในพะเยา โดยเป็นช่วงเวลาของประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวง พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของพะเยา วันนี้จึงจะมาขอเล่าเรื่องราวของพระเจ้าตนหลวงและประเพณีแปดเป็งให้ได้อ่านกัน

ตามชื่อเลยว่า “แปดเป็ง” ซึ่งถ้าพูดกันอย่างไทยภาคกลางจะหมายถึง “แปดเพ็ญ” หรือก็คือเพ็ญเดือนแปด ซึ่งจะตรงกับเพ็ญเดือนหกของชาวภาคกลางหรือก็คืองานวิสาขบูชา ซึ่งหลาย ๆ จังหวัดก็จะจัดงานที่แตกต่างกันไป โดยในพะเยาได้ยึดถือเอาช่วงเวลาดังกล่าวเป็นช่วงประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวง โดยจะจัดขึ้นที่วัดศรีโคมคำในทุกปี

พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพุทธรูปศิลปกรรมเชียงแสนสร้างขึ้นในช่วงรัชกาลของพญายอดเชียงราย โดยเป็นพระพุทธรูปที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในล้านนา สร้างขึ้นที่บริเวณหนองเอี้ยง จึงมีชื่อเรียกเดิมว่า “พระเจ้าตนหลวงทุ่งเอี้ยง” โดยเรื่องราวการสร้างพระเจ้าตนหลวงนี้ก็ถูกนำไปเล่าในตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่าเมื่อครั้งที่พระพุทธเจ้าเสด็จมาเมืองพะเยาได้มีสองตายายนำหมากพลูมาถวายเป็นพุทธบูชา ต่อมาพระพุทธเจ้าทรงกระหายน้ำจึงรับสั่งให้พระอานนท์ไปตักน้ำมาถวายแต่พญานาคประจำหนองน้ำขัดขวาง พระพุทธเจ้าจึงทรงเนรมิตกายให้ใหญ่โตเท่าพระอดีตพุทธเจ้ามาปราบพญานาค พญานาคพ่ายแพ้จึงนำเอาก้อนหินที่พระอดีตพุทธเคยประทับนั่งมาให้พระพุทธเจ้าประทับ พระองค์จึงได้มีพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลตายายที่ถวายหมากพลูแก่พระองค์จะกลับชาติมาเกิดและสร้างพระพุทธรูปขนาดใหญ่ริมหนองน้ำแห่งนี้ จึงให้พญานาคนำทองคำไปให้แก่ตายายนั้น พอมาในกาลปัจจุบันพญานาคจึงเดินทางมามอบทองให้กับตายายที่กลับชาติมาเกิดใหม่และให้ถมหนองเอี้ยง ปั้นอิฐสร้างพระเจ้าตนหลวงขึ้นมา ก่อนที่ในรัชสมัยของพญาแก้วจึงได้มีการสร้างวิหารและวัดศรีโคมคำขึ้นมา

พระเจ้าตนหลวงได้มาเกี่ยวข้องกับแปดเป็ง เล่ากันมาว่าเป็นว่าวันแรกที่ถมหนองเอี้ยง, วันแรกที่เริ่มสร้างพระเจ้าตนหลวง, วันที่สร้างพระเจ้าตนหลวงเสร็จฐ และวันที่ฉลองพระครั้งแรก ล้วนแต่เกิดขึ้นในวันแปดป็งเหมือนกัน(แต่ต่างปี) โดยในปัจจุบันนี้บริเวณของวัดศรีโคมคำที่เคยเป็นหนองเอี้ยงเดิมก็ได้แปลสภาพมาเป็นกว๊านพะเยาเมื่อไม่ถึงร้อยปีที่แล้วนี่เอง ซึ่งเรื่องราวของพระเจ้าตนหลวงนี้นับว่ามีความสำคัญกับชาวพะเยามาก ๆ จนถึงขั้นตั้งขึ้นเป็นสัญลักษณ์บนตราประจำจังหวัดเลยทีเดียว นอกเหนือจากพระเจ้าตนหลวงแล้ว ภายในวัดศรีโคมคำก็ยังมีอะไรที่น่าสนใจให้เที่ยวชมอีกมากมาย

สำหรับใครที่กำลังเดินทางมาเยี่ยมชมงานแปดเป็ง ประเพณีไหว้สาพระเจ้าตนหลวงที่วัดศรีโคมคำ ในปีนี้เริ่มจัดมาตั้งแต่วันที่ 13 พฤษภาคม และจะสิ้นสุดลงใน 22 พฤษภาคม หรือวันวิสาขบูชาศกนี้ ถ้าพลาดปีนี้ก็ต้องรอถึงปีหน้าเลยทีเดียวเชียว