เพิงถ้ำเล็ก ๆ ในแหล่งโบราณคดีถ้ำเขาน้อย หรือที่ผู้คนเคยรู้จักกันในชื่อของ “ถ้ำยายจูงหลาน” นับว่าเป็นอีกหนึ่งโบราณสถานในแหล่งธรรมชาติเล็ก ๆ ในจังหวัดเพชรบุรีที่มีความน่าสนใจและชวนฉงนสนเท่ห์อยู่ไม่น้อย
ถ้ำเขาน้อยหรือถ้ำยายจูงหลานเป็นถ้ำขนาดเล็กสองคูหาในบริเวณเขาน้อยซึ่งตั้งอยู่ด้านหลังของถ้ำเขารงค์ โดยในส่วนของคูหาแรกที่อยู่ใกล้ปากถ้ำมากที่สุดนั้นปรากฏหลักฐานผลงานชิ้นสำคัญอย่างปูนปั้นนูนต่ำรูปพระพุทธเจ้าปางประทับยืน ซึ่งเป็นเนื้อความจากเหตุการณ์พุทธประวัติตอนเสด็จกลับจากกรุงกบิลพัสดุ์ ซึ่งใกล้กับประติมากรรมนูนต่ำพระพุทธเจ้าแล้วยังมีประติมากรรมเล็ก ๆ รูปบุคคลสองคนจูงมือกันอยู่ไม่ไกลซึ่งเป็นที่มาของชื่อถ้ำยายจูงหลาน (ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นพระโพธิสัตว์) รูปแบบของประติมากรรมนูนต่ำนี้เป็นรูปแบบของงานศิลปกรรมในสมัยทวารวดีผสมผสานกับลักษณะงานอย่างอินเดียที่สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของเมืองเพชรบุรีกับอารยธรรมทวารวดีและอินเดียด้วย
นอกเหนือจากคูหาแรกแล้ว ในคูหาที่สองเองเป็นคูหาที่มีขนาดเล็กกว่า อีกทั้งในบริเวณถ้ำเขาน้อยแห่งนี้ยังมีการค้นพบอิฐจำนวนหนึ่งซึ่งมีลักษณะการใช้งานสำหรับสิ่งปลูกสร้างประเภทศาสนสถานตลอดจนมีชิ้นส่วนจากงานปูนปั้นบางชิ้นที่กะเทาะหลุดลงมาบนพื้นด้วย ทำให้สันนิษฐานว่าในสมัยทวารวดีมีการใช้ถ้ำแห่งนี้ในฐานะของศาสนสถานประเภทวัดถ้ำ ซึ่งเป็นเรื่องที่พบเห็นได้ทั่วไปในกลุ่มวัฒนธรรมทวารวดี ไม่ว่าจะเป็นที่ถ้ำเขางูก็ดี หรือที่ภูพระบาทก็ตาม
ถ้ำยายจูงหลาน หรือโบราณสถานถ้ำเขาน้อยนับว่าเป็นอีกหนึ่งสถานที่ท่องเที่ยวทางโบราณคดีสำคัญในจังหวัดเพชรบุรีที่สะท้อนให้เห็นถึงความเก่าแก่ของเพชรบุรีในฐานะของชุมชนโบราณที่มีมาอย่างยาวนาน
อ้างอิง:
https://www.finearts.go.th/pranakornkeereemuseum/view/47070-พระพุทธเจ้าประทับยืน
https://www.finearts.go.th/…/BXufwy2Xx6FL44DmBtHlNRgpB1…
https://suvarnabhumi.psu.ac.th/tudb/archaeologicalread/121
