“ขนมจีบเจ้าช่างทำ ทั้งน้ำพริกมะหมาดแกม
มะเฟืองเป็นเครื่องแกล้ม รสเหน็บแนมแช่มชูกัน”
บทเห่ชมเครื่องว่างของรัชกาลที่ 6 ได้พูดถึงน้ำพริกชนืดหนึ่งซึ่งเราอาจจะไม่ค่อยคุ้นหูนักคือ “น้ำพริกมะหมาดมาด”
มะหมาดมาด หรือลูกหมากมาศ เป็นเครื่องเทศตระกูลเดียวกับหม่าล่า ให้ให้รสเผ็ดร้อน ปร่าลิ้น มีกลิ่นหอม ปลูกได้ดีทางเหนือและอีสาน โดยจะเรียกเครื่องเทศชนิดนี้ว่า “มะแขว่น”
น้ำพริกมะหมาดมาด จะใช้มะแขว่นคั่วไฟให้หอม แล้วเอาไปโขลกกับเครื่องตำนำพริกและปลาย่าง ให้ได้รสเปรี้ยวหวานเค็มเผ็ดกลมกล่อม นอกจากความอร่อยแล้วยังมีสรรพคุณช่วยขับลม แก้วิงเวียน
ว่ากันว่าน้ำพริกมะหมาดมาด น่าจะถูกนำมาเผยแพร่ในวังสมัยรัชกาลที่ 5 โดยพระราชชายาเจ้าดารารัศมีซึ่งเป็นเจ้าหญิงจากหัวเมืองเหนือ ในขณะที่พระองค์ประทับอยู่ในวัง ทรงปฏิบัติตนตามอย่างธรรมเนียมล้านนาเสมอ ตำหนักของพระองค์จึงเต็มไปด้วยสาวเหนือนุ่งซิ่น เกล้ามวย กินอาหารอย่างล้านนา และน้ำพริกมะหมาดมาดก็เป็นหนึ่งในอาหารเลื่องชื่อจากตำหนักของพระองค์
ถ้าถามว่าน้ำพริกมะหมาดมาดจากตำหนักพระราชชายาเจ้าดารารัศมีนั้นอร่อยแค่ไหน ก็อร่อยถึงขนาดที่ว่าเมื่อครั้งรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรป ทรงโปรดให้นำน้ำพริกมะหมาดมาดเป็นเสบียงติดไปด้วย
ในปัจจุบัน น้ำพริกมะหมาดมาดค่อยๆ เลือนหายไปพร้อมกับคนที่เคยทำและเคยได้กินน้ำพริกรสเผ็ดหอมถึงเครื่องนี้อย่างน่าเสียดาย
