ผ้าขาวม้าฝ้ายทอมือ 
ย้อมสีธรรมชาติ เป็นงานหัตถกรรมที่ทรงคุณค่าของไทย มีประวัติความเป็นมายาวนานและเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนไทยมาหลายชั่วอายุคน
.
ผ้าชนิดนี้ผลิตจากเส้นใยฝ้ายธรรมชาติ ซึ่งปลูกและเก็บเกี่ยวโดยเกษตรกรในท้องถิ่น จากนั้นนำมาปั่นเป็นเส้นด้ายและทอด้วยมือบนกี่ทอผ้าแบบพื้นบ้าน กระบวนการทอใช้ภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาแต่โบราณ ทำให้ได้ผ้าที่มีเนื้อแน่น คงทน แต่ยืดหยุ่นและระบายอากาศได้ดี 
.
ลวดลายของผ้าขาวม้ามักเป็นลายตารางหรือลายริ้ว ซึ่งเกิดจากการทอสลับสีของเส้นด้ายยืนและเส้นด้ายพุ่ง ความพิเศษของผ้าชนิดนี้อยู่ที่การย้อมสีด้วยวัสดุธรรมชาติ 
ซึ่งให้สีสันที่นุ่มนวล สวยงาม และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว วัสดุที่ใช้ย้อมมักเป็นพืชที่หาได้ในท้องถิ่น เช่น คราม ให้สีน้ำเงิน ขมิ้น ให้สีเหลือง ใบหูกวาง ให้สีเขียว เปลือกประโหด ให้สีน้ำตาลแดง หรือเปลือกมังคุด ให้สีม่วง กระบวนการย้อมต้องอาศัยความชำนาญและประสบการณ์ เพราะต้องควบคุมอุณหภูมิและระยะเวลาในการย้อมให้เหมาะสม เพื่อให้ได้สีที่สวยงามและติดทนนาน
.
ผ้าขาวม้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาตินี้ มีประโยชน์ใช้สอยหลากหลาย ในอดีตมักใช้เป็นผ้าอเนกประสงค์ในชีวิตประจำวัน เช่น ใช้นุ่งอาบน้ำ พันเอว โพกหัว หรือห่มกันหนาว ปัจจุบันนอกจากการใช้งานแบบดั้งเดิมแล้ว ยังนิยมนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น เสื้อผ้า กระเป๋า ผ้าคลุมโต๊ะ หรือของตกแต่งบ้าน ซึ่งช่วยเพิ่มมูลค่าและส่งเสริมการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น
.
การผลิตผ้าขาวม้าแบบนี้ยังสอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน เพราะใช้วัสดุธรรมชาติ ลดการใช้สารเคมี และสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชน นอกจากนี้ยังเป็นการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของไทยให้คงอยู่สืบไป
.
ในปัจจุบัน ผ้าขาวม้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาติได้รับความนิยมมากขึ้น ทั้งในกลุ่มคนไทยที่ชื่นชอบงานหัตถกรรมและนักท่องเที่ยวต่างชาติที่สนใจสินค้าพื้นเมือง ส่งผลให้เกิดการพัฒนาคุณภาพและการออกแบบให้ร่วมสมัยมากขึ้น แต่ยังคงรักษาเอกลักษณ์ดั้งเดิมไว้ได้อย่างลงตัว
