พิศรัก…พิษณุโลก: ทำความรู้จักกับประวัติเมืองสองแคว

จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่พิษณุโลกเมื่อกลางดึกของวันที่28 ที่ผ่านมาก็พลอยให้เป็นห่วงและหวนคิดถึงเมืองแห่งประวัติศาสตร์แห่งนี้ขึ้นมาทันใด หากจะพูดถึงพิษณุโลกแล้ว เชื่อว่าทุกคนย่อมนึกถึงพระพุทธชินราช ซึ่งเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองพิษณุโลกมาตั้งแต่โบราณ

พิษณุโลกเป็นเมืองที่มีประวัติที่น่าสนใจและมีที่เที่ยวอีกหลายที่ที่น่าไปดู วันนี้ #ที่โปรด จะมาพาทุกคนไปทำความรู้จักกับประวัติเมืองพิษณุโลก เมืองเก่าแก่ริมแม่น้ำ พร้อมกับแนะนำสถานที่ท่องเที่ยวทั้งสายธรรมชาติและสายบุญในเมืองพิษณุโลกให้เพื่อน ๆ ได้รู้จักกัน

พิษณุโลก ในฐานะเมืองประวัติศาสตร์

พิษณุโลกเป็นจังหวัดในกลุ่มภาคเหนือตอนล่าง ภาคกลางตอนบน มีลักษณะภูมิประเทศที่ประกอบไปด้วยภูเขาสูงกระจายเป็นหย่อม ๆ สามารถแบ่งออกเป็นทั้งเขตภูเขา เขตที่สูง และเขตที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำสำคัญคือแม่น้ำยมและแม่น้ำน่าน และยังมีแม่น้ำสายย่อยอื่น ๆ อีก ชื่อพิษณุโลกนั้นมาจากคำว่า “พิษณุ” คือ พระวิษณุหรือพระนารายณ์กับคำว่า “โลก” รวมกันแปลว่า “โลกของพระวิษณุ” อย่างไรก็ดี เมืองพิษณุโลกก็มีชื่อเดิมว่า “นครสรลวงสองแคว” ซึ่งแปลว่า “เมืองที่มีลำน้ำสองสาย” เนื่องจากบริเวณเดิมของพิษณุโลกตั้งอยู่ใกล้ลำน้ำสองสายคือแม่น้ำน่านกับลำน้ำแควน้อย

สมัยสุโขทัย

แต่เดิมพิษณุโลกหรือเมืองสองแควเป็นเมืองเก่าแก่ตั้งแต่สมัยขอมโบราณช่วงพุทธศตวรรษที่ 15 ตั้งอยู่ในพื้นที่วัดจุฬามณีในปัจจุบันก่อนที่จะมีการย้ายมาอยู่ใน ณ ที่ตั้งปัจจุบันในสมัยสุโขทัยโดยพระยาลิไทย ตามที่ปรากฏในพงศาวดารเหนือ ก่อนที่จะถูกขุนหลวงพะงั่วแห่งอยุธยาตีแตกและพระยาลิไทต้องมาเจรจากับพระเจ้าอู่ทองเพื่อขอเมืองคืนจนทำให้เมืองสองแควกลายเป็นราชธานีของสุโขทัยในสมัยพระมหาธรรมราชาที่ 3 ไสลือไท ต่อมาเมื่อพระมหาธรรมราชาที่ 4 สวรรคต ทางอยุธยาก็ได้ส่งพระราเมศวรขึ้นมาครองเมืองสองแคว

สมัยอยุธยา

เมื่อพระราเมศวรได้เสวยราชสมบัติเป็นสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ สองแควก็ถูกรวมเข้ากับอยุธยาและกลายเป็นประเทศราช แต่เจ้าเมืองสองแควไปเข้าฝ่ายกับล้านนาแทนทำให้เกิดสงครามระหว่างอยุธยากับล้านนาของพระเจ้าติโลกราช สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถจึงได้ปฏิรูปเมืองใหม่และพระราชทานชื่อให้ใหม่ว่า เมืองพิษณุโลก ซึ่งกลายมาเป็นศูนย์กลางการปกครองหัวเมืองเหนือในภายหลัง และเป็นราชธานีของอยุธยาตลอดช่วงเวลาที่สมเด็จพระบรมไตรฯ ทรงประทับอยู่ที่นี่

ต่อมาในช่วงหลังเสียกรุงครั้งที่ 1 สมเด็จพระนเรศวรมหาราชก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นอุปราชแห่งพิษณุโลก และได้ประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง ในปีพ.ศ.2127 ซึ่งในปีเดียวกันนั้นเมืองพิษณุโลกก็ได้เกิดแผ่นดินไหวเหมือนกันโดยในพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐระบุว่า น้ำกระฉอกสูงจากพื้นถึง 3 ศอกเลยทีเดียว โดย ม.จ.ชาตรีเฉลิม ยุคล ได้สันนิษฐานว่านี่เป็นสาเหตุที่สมเด็จพระนเรศวร เทครัวหัวเมืองเหนือเข้าสู่กรุงศรีอยุธยา และทำให้พิษณุโลกเป็นเมืองร้างไปเป็นเวลาหลายปีในระหว่างสงครามกับข้างพม่า

สมัยธนบุรี-รัตนโกสินทร์

ต่อมาในสมัยธนบุรี หลังการเสียกรุงครั้งที่ 2 ก็ได้เกิดชุมนุมพิษณุโลกขึ้นมา แต่ก็ถูกตีแตกและรวมเข้ากับชุมนุมเจ้าพระฝาง ก่อนที่จะถูกพระยายมราช (บุญมา) หรือกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาถ ตีแตกและรวมเข้ากับธนบุรี และสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชก็โปรดฯให้แต่งตั้งพระยายมราช (บุญมา) ขึ้นปกครองพิษณุโลก

เมื่อสมัยธนบุรีสิ้นสุดลง ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ พิษณุโลกยังคงมีบทบาทในการสงครามช่วงสงครามเก้าทัพ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ก็ได้มีการปฏิรูปการปกครองใหม่โดยการจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาล โดยพิษณุโลกได้กลายเป็นเมืองหลักในมณฑลพิษณุโลก จนกระทั่งมีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง บทบาทของพิษณุโลกในฐานะมณฑลเทศาภิบาลก็สิ้นสุดลง และกลายเป็นจังหวัดพิษณุโลกจนถึงปัจจุบัน

พิษณุโลก ในฐานะเมืองท่องเที่ยว

ในปัจจุบัน พิษณุโลกนับว่าเป็นอีกจังหวัดที่มีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจมากมาย ด้วยความที่พิษณุโลกนั้นมีภูมิประเทศที่เป็นภูเขาและที่สูงทำให้พิษณุโลกเต็มไปด้วยแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติสวย ๆ มากมาย ไม่ว่าจะเป็นอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า หรือที่เที่ยวน้ำตกต่าง ๆ

นอกจากนี้ในแง่ของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมก็ยังเป็นที่นิยมเนื่องด้วยเป็นเมืองที่เต็มไปด้วยประวัติศาสตร์มาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ทำให้พิษณุโลกเป็นอีกเมืองหนึ่งที่เหมาะกับการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเหมือนกันกับสุโขทัยและอยุธยาเลยทีเดียว

โดยสถานที่ท่องเที่ยวในเมืองพิษณุโลกที่ทาง #ที่โปรด เอามาฝากเพื่อน ๆ ได้แก่

“วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรมหาวิหาร” สักการะพระพุทธชินราช พระคู่บ้านคู่เมืองพิษณุโลก