ถ้าพูดถึงประเพณีของทางฝั่งอีสานที่คนจากภูมิภาคอื่นรู้จักเป็นอย่างดีแล้วล่ะก็ ชื่อของประเพณีบุญบั้งไฟ อาจจะเป็นชื่อที่ใครหลาก ๆ คนนึกถึง โดยเป็นอีกหนึ่งประเพณีที่ผูกติดกับวิถีชีวิตและคติความเชื่อของคนอีสานเรื่อยมา
บุญบั้งไฟเป็นหนึ่งในฮีตสิบสองคองสิบสี่ซึ่งมีส่วนสำคัญในวิถีชีวิตของทั้งชาวลาวและชาวอีสาน โดยบุญบั้งไฟเป็นฮีตประจำเดือน 6 – 7 หรือเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน ซึ่งเป็นช่วงก่อนเข้าหน้าฝนหรือฤดูทำนาเพื่อบูึชาพระยาแถนขอพรให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล ซึ่งความเชื่อเรื่องพระยาแถนนี้เองก็ถูกมัดเข้ากับเรื่องราวคติชนอย่างนิทานพื้นบ้านที่ถูกนำมาอธิบายการเกิดขึ้นของประเพณีเทศกาลและเหตุการณ์สำคัญ
นิทานที่ถูกนำมาใช้ประกอบกับบุญบั้งไฟก็คือนิทานเรื่องพญาคันคาก ซึ่งเล่ากันว่าชาวเมืองหันมาบูชาพญาคันคากจนลืมบูชาพญาแถน พญาแถนจึงโกรธไม่ส่งฝนลงมาทำให้เกิดความแห้งแล้ง พญาคันคากจึงได้รับความร่วมมือจากพญานาคเพื่อขึ้นไปหาพญาแถนเพื่อสั่งสอนรบรากับพญาแถน พร้อมกับบอกพญาแถนว่าถ้าไม่ปล่อยฝนลงมาชาวเมืองก็ไม่สามารถทำมาหากินเพื่อนำทุนมาทำบัดพลีถวายแก่พระยาแถนได้ โดยเรื่องราวของพญาคันคากนี้เป็นนิทานที่ผูกติดกับพระพุทธศาสนาด้วยโดยพญาคันคากนี้มีสถานะเทียบเท่ากับพระชาติหนึ่งของพระโพธิสัตว์ด้วย
นอกเหนือจากนิทานพญาคันคากแล้ว เรื่องราวของการจุดบั้งไฟขึ้นฟ้านี้ก็ยังไปปรากฏในนิทานผาแดงนางไอ่ด้วยเหมือนกัน โดยในผาแดงนางไอ่ได้เล่าว่าท้าวผาแดงกับพญาขอมได้แข่งบั้งไฟกัน โดยถ้าท้าวผาแดงชนะก็จะได้นางไอ่ไปครอง ซึ่งเหตุการณ์แข่งบั้งไฟในผาแดงนางไอ่ก็สะท้อนให้เห็นถึงร่องรอยของบุญบั้งไฟที่อยู่ในวัฒนธรรมอีสานด้วย โดยในประเทศไทยนั้นประเพณีบุญบั้งไฟที่มีชื่อเสียงก็เช่นที่เมืองยโสธร และเมืองร้อยเอ็ดเป็นต้น โดยเป็นงานที่ใหญ่โตและใช้เม็ดเงินหมุนเวียนมากพอสมควร
สำหรับ “บั้งไฟ” นั้นอาจเรียกได้ว่ามีลักษณะที่คล้ายคลึงกับพลุหรือดอกไม้ไฟ โดยบั้งในที่นี้หลายถึงกระบอกซึ่งเป็นลักษณะพื้นฐานของบั้งไฟทัวไป มีการเอ้หรือการตกแต่งบั้งไฟใหสวยงาม ซึ่งตัวของบั้งไฟก็มีองค์ประกอบและรายละเอียดอีกมากมายให้ศึกษากันในเชิงลึกด้วย โดยงานบุญบั้งไฟก็เหมือนกับการรวมตัวของญาติพี่น้องที่พลัดพรากจากกันไปให้มารวมตัวกันเพื่องานบุญสะท้อนให้เห็นถึงความสมานฉันท์ในหมู่คณะของชาวอีสานที่ให้ความสำคัญกับครอบครัวอยู่ไม่น้อย
จากเรื่องราวพอสังเขปของงานบุญบั้งไฟที่กล่าวไปจะเห็นว่าบุญบั้งไฟเป็นงานที่มีการผูกโยงเข้ากับความเชื่อทางศาสนาและคติชนวืทยามากพอสมควร ซึ่งเรื่องราวทางคติชนวิทยานี้เองสะท้อนให้เห็นถึงการดำรงชีวิตของชาวอีสานภายใต้ฮีตสิบสองคองสิบสี่ ตลอดจนลักษณะนิสัยพื้นฐานของคนในท้องถิ่นที่ให้ความสมานฉันท์กันทั้งในระดับชุมชนและระดับครอบครัวด้วย
#ที่โปรดepisodeเที่ยวกัน#บุญบั้งไฟ#อีสาน#ตำนาน#ประวัติศาสตร์#เที่ยวไทย#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
