“ศรีเทพ” มรดกโลกทางวัฒนธรรมของไทยที่ปรากฎรอยรากของกลุ่มอารยธรรมทวารวดีในภาคกลางของไทย แน่นอนว่าศรีเทพน่าจะเป็นเมืองใหญ่ที่มีอิทธิพลต่อกลุ่มอารยธรรมทวารวดีอยู่มากมายพอสมควร แต่เคยสงสัยไหมว่าเมืองใหญ่ ๆ อย่างศรีเทพกลายเป็นเมืองร้างได้อย่างไรกัน?
ถ้าว่ากันตามโบราณคดีแล้ว ก็มีข้อสันนิษฐานมากมาย ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของการถูกรุกรานจากอาณาจักรพระนครก็ดี หรือจะเป็นในเรื่องของการคมนาคมทางน้ำที่เปลี่ยนไปก็ดี ซึ่งล้วนแต่เป็นปัจจัยให้ผู้คนเลือกที่จะอพยพหนีออกจากศรีเทพไป นอกเหนือจากข้อสันนิษฐานข้างต้นแล้ว ก็ยังมีข้อสันนิษฐานอื่น ๆ เช่น ว่าอาจจะเกิดเรื่องโรคระบาดซึ่งเป็นข้อสันนิษฐานที่ถูกวิพากษ์และโต้แย้งอยู่บ้าง โดยข้อสันนิษฐานเรื่องโรคระบาดนี้จริง ๆ เป็นข้อสันนิษฐานที่ตั้งขึ้นจากนิทานคติชนท้องถิ่นที่ชาวบ้านในพื้นที่บอกว่าเล่าต่อกันมาเป็นมุขปาฐะถึงการล่มสลายของศรีเทพเอาไว้
ในตำนานนั้นเล่าถึงฤาษีตาไฟและฤาษีตาวัว สองฤๅษีนี้เป็นเพื่อนรักสนิทสนมกัน ตัวของฤๅษีตาไฟนี้มีลูกศิษย์เป็นลูกของท้าวพระยาผู้ครองเมืองศรีเทพ อยู่มาวันหนึ่งฤาษีตาไฟบอกกับลูกศิษย์โดยชี้ให้ดูน้ำสองบ่อโดยบอกว่าน้ำบ่อหนึ่งถ้าอาบแล้วจะตาย แต่ถ้าเอาน้ำอีกบ่อหนึ่งมารดก็จะฟื้นคืนชีพ ลูกศิษย์ไม่เชื่อฤๅษีตาไฟจึงจะแสดงให้ดูโดยขอให้ลูกศิษย์เอาน้ำอีกบ่อมารดให้ฟื้น ทว่าลูกศิษย์กลับไม่ทำตามคำขอของฤๅษีตาไฟและหนีกลับเมืองไป ครั้นเมื่อฤๅษีตาวัวแวะมาเยี่ยมเห็นเพื่อนนอนตายอยู๋ก็เอาน้ำอีกบ่อมารด พอฤๅษีตาไฟฟื้นก็เล่าเรื่องให้ฟัง ฤๅษีตาไฟโกรธและต้องการที่จะสั่งสอนศิษย์ผู้เป็นลูกของท้าวพระยานี้ จึงบันดาลให้เกิดวัวที่มีพิษร้ายบรรจุเต็มท้อง ครั้นสบโอกาสวัวตัวนั้นวิ่งเข้าไปในเมืองแล้วระเบิดออกทำให้คนในเมืองศรีเทพตายหมด กลายเป็นเมืองร้างนับแต่นั้นมา
เรื่องเล่าของตำนานนี้ก็นำมาซึ่งการสร้างศาลของฤๅษีทั้งสองเอาไว้ด้วยที่ปรางค์ฤๅษี โดยที่มาของตำนานนี้ในบทความของกำพล จำปาพันธ์ สันนิษฐานว่าชาวบ้านอาจจะหยิบยกมาจากโกลนรูปฤๅษี รวมไปถึงโบราณวัตถุอื่น ๆ ที่่มีความเกี่ยวข้องกับวัวและฤๅษีทำให้เกิดการหยิบมาผสมรวมกันจนเกิดเป็นตำนานของฤๅษีตาไฟและฤๅษีตาวัวขึ้นมาก็เป็นไปได้เหมือนกัน…
#ที่โปรดepisodeเที่ยวกัน#ประวัติศาสตร์#คติชนวิทยา#ตำนาน#ศรีเทพ#เพชรบูรณ์#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
