รู้จัก “มัสยิดกรือเซะ” ศาสนสถานประวัติศาสตร์แห่งปัตตานี

ถ้าใครที่ได้อ่านตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวแล้ว อาจจะได้รู้จักกับมัสยิดกรือเซะ ซึ่งในตำนานกล่าวเอาไว้ว่าถูกสร้างขึ้นมาโดยโจรสลัดชาวจีน ลิ้มโต๊ะเคียม ซึ่งชื่อของลิ้มโต๊ะเคี่ยนก็กลายเป็นตำนานเล่าขานที่ถูกผูกติดกับสังคมภาคใต้มาช้านาน

พื้นที่ของกรือเซะนั้นนับว่าพื้นที่ทางประวัติศาสตร์ โดยเป็นที่ตั้งของปัตตานีในสมัยอยุธยาซึ่งเป็นดินแดนพหุวัฒนธรรมที่มีความหลากหลายอีกแห่งหนึ่ง สำหรับมัสยิดกรือเซะนั้น มีประวัติศาสตร์การสร้างอยู่หลายสำนวน บ้างก็ว่าสร้างขึ้นในสมัยอิสมาอีล ชาห์ บ้างก็ว่าถูกสร้างขึ้นในสมัยสุลต่านมูซัฟฟาร์ ซาห์ โดยถูกสร้างขึ้นมาตามคำแนะนำของ ซัยคฺ ซอฟียุดดีน อัลอับบาส โดยเป็นมัสยิดก่ออิฐ เสากลม และมีบานประตูโค้งยอดแหลมแบบศิลปะตะวันออกกลาง และมีชื่อเดิมว่ามัสยิดปิตูกรือบัน เนื่องจากอยู่ใกล้ประตูวัง

ในตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวนั้นได้กล่าวว่ามัสยิดแห่งนี้ถูกสาปให้สร้างไม่เสร็จ ให้เกิดฟ้าผ่า ไฟไหม้ ทว่าในความเป็นจริงนั้น มัสยิดแห่งนี้ได้เสียหายอยู่หลายครั้ง ไม่ว่าจะด้วยการสงครามในสมัยก่อนก็ดี หรือแม้กระทั่งโครงสร้างฐานซึ่งทางกรมศิลปากรได้ตรวจสอบแล้วพบว่าฐานนั้นไม่สมดุลและแข็งแรง จึงพังทลายได้ง่ายกว่าปกติ และไม่มีประวัติว่าเคยถูกฟ้าผ่าหรือไฟไหม้แต่อย่างใด อีกทั้งหลังจากที่มีการเปลี่ยนการปกครองรัฐปาตานีไปสู่ราชวงศ์ใหม่ มัสยิดแห่งนี้จึงถูกทิ้งร้างไปและสร้างไม่เสร็จ จากข้อเท็จจริงส่วนนี้จะเห็นว่ามันไม่ได้เกี่ยวกับเรื่องของคำสาปเลย

หลังจากที่มัสยิดกรือเซะถูกทิ้งร้างไปนาน ในยุคหลังทางกรมศิลปากรก็ได้เข้ามาสำรวจและประกาศให้เป็นโบราณสถานสำคัญของจังหวัดปัตตานี รวมถึงบูรณะตัวมัสยิดให้แข็งแรงคงทนอยู่ต่อไปด้วย และกลายมาเป็นสถานที่สำคัญของชาวมุสลิมในจังหวัดปัตตานีเรื่อยมา และเป็นหลักฐานของความหลากหลายอย่างสังคมพหุวัฒนธรรมที่แตกต่างแต่ก็ยังอยู่ร่วมกันได้ในจังหวัดปัตตานีด้วย